Ágústa Johnson

Kolvetni og aukakílóin

Neytendur og jafnvel fagfólk í líkamsræktargeiranum er orðið mjög ruglað í ríminu á öllum þeim upplýsingum og rangfærslum sem eru uppi um það hlutverk sem fita og kolvetni spila í heilsu manna og áhrif þeirra á fitusöfnun á líkamann. Hér eru nokkrar upplýsingar til glöggvunar á málinu.

Eru kolvetni slæm fyrir okkur?
Gróflega eru kolvetni flokkuð í einföld og flókin kolvetni. Flókin kolvetni finnast í kornmat s.s. brauði, pasta og morgunkorni. Sumar grænmetistegundir innihalda talsvert af flóknum kolvetnum sérstaklega rótargrænmeti og það sama má segja um sumar tegundir ávaxta. Einföld kolvetni eru flokkuð í einsykrur og tvísykrur. Sykrur eru ekki aðeins að finna í ýmsum matvælum sem viðbættur sykur heldur eru þær einnig til staðar í hollustuafurðum eins og ávöxtum, grænmeti og mjólkurvörum. Sumar kolvetnaríkar fæðutegundir mættum við neyta sparlega s.s. gos, sælgæti og bakkelsi margskonar. Slík fæða hefur lítið næringarlegt gildi en gefur mikið magn hitaeininga. Ráðleggingar fagaðila eru á þeim nótunum að um helmingur neyttra hitaeininga komi úr kolvetnum.

Fáum við nóg af vítamínum?
Vítamín og steinefni er vitanlega hægt að fá í töfluformi en hafa skal hugfast að ýmis önnur mikilvæg efni eru að finna í fæðu eins og kornmeti, baunum, ávöxtum og grænmeti sem fást ekki í töflum. Sem dæmi má nefna að jurtafæði inniheldur t.d. trefjar sem eru mikilvægar góðri heilsu og einnig þörfnust við ótal annara jurtaefna sem finnast í plöntum m.a. andoxunarefni ofl. sem geta dregið úr líkum á myndun alvarlegra sjúkdóma s.s. krabbameini og hjartasjúkdómum.

Verður aukin fitusöfnun af neyslu kolvetna?
Insúlin er hormón sem hjálpar til við að halda blóðsykurs magni í réttu jafnvægi. Insúlin hækkar þegar blóðsykurmagn eykst. Það er rétt að blóðsykur hækkar eftir neyslu kolvetna en sú hækkun er ekki vandamál fyrir flest fólk. Það er rétt að sumir eiga í vandræðum með að halda blóðsykrinum í jafnvægi t.d. fólk með sykursýki 2 eða forstigseinkenni þess. Engu að síður þurfa þeir á kolvetnum að jalda en ættu að vanda vel til kolvetnavalsins og leita í næringarríkan mat svo sem grófkornmeti, baunir, ávexti og grænmeti . Nokkuð sem við reyndar öll mættum gera. Vert er að hafa í huga blóðsykur hækkar hægar þegar trefja, próteina og fitu er neytt samhliða kolvetnum. Insúlin lækkar blóðsykur með því að hjálpa sykrinum að komast úr blóðstreyminu til frumnanna þar sem hann getur nýst sem orka eða hann geymist sem glýkógen eða fita. En það að insúlín sé til staðar er ekki megin ástæðan fyrir fitusöfnun. Fitu söfnun er fyrst og fremst afleiðing þess að við borðum fleiri hitaeiningar en við brennum. Og þegar haft er í huga að fita gefur meira en helmingi fleiri hitaeiningar en kolvetni og prótein (9 hitaeiningar á móti 4) ætti að vera ljóst að auðveldast er að borða yfir sig ef fæðið er fituríkt. Sem dæmi má nefna að 200g af soðnum kartöflum gefa um 130 hitaeiningar á móti um 500 he. sem leynast í 200 g. af djúpsteiktum frönskum.


Hver er besta leiðin til að léttast?
Besta leiðin til að léttast er að neyta næringarríkrar fæðu í skynsamlegu magni og fá næga hreyfingu. Fólk virðist geta grennt sig eftir ýmsum leiðum en oftast er það tímabundinn árangur. Þegar fólk tekur upp sinar “gömlu” neysluvenjur á ný fá flestir fá á sig aukakílóin að nýju og jafnvel fleiri. Lykillinn að því að ná að halda sér í kjörþyngd er reglubundin hreyfing og varanlegar breytingar ámataræði. Og þar sem um varanlegar breytingar er að ræða verður fólk að passa sig á að mataræðið verði ekki einhæft því það leiðir til leiða og uppgjafar fyrir langflesta. Það fólk sem léttist varanlega er nánast undantekningarlaust þeir sem hreyfa sig reglubundið. Þjálfun brennir hitaeiningum og eykur grunnbrennslu líkamans.

Hófsemi er dyggð

Hættum að eltast við hina og þessa skyndikúra. Leggjum áherslu á að temja okkur hófsemi. Skömmtum okkur hæfilega á diskinn og leitumst við að borða hollt og fjölbreytt fæði. Góðar neysluvenjur fela í sér kolvetni, prótein og fitu. Góð uppspretta af kolvetnum eru ávextir, grænmeti, gróft korn og baunir. Heilsusamlegar olíur eru ein- og fjölómettaðar olíur t.d. ólífuolíu og repjuolía (canola). Einnig finnst holl fita í feitum fiski, hnetum, fræjum og avókadó.
En jafnvel holl og góð fæða getur valdið aukakílóum ef neytt í of miklu magni. Jafnvægi í neyslu og hreyfingu er eina raunhæfa leiðin til að stuðla að langvarandi þyngdarstjórn og góðri almennri heilsu.

Ágústa Johnson, framkvæmdastjóri Hreyfingar, heilsuræktar.

Til baka